Zorunlu Arabuluculuk Nedir? Hangi Davalarda Şart? (2026)

Türkiye'de 2018 yılından itibaren birçok dava türünde zorunlu arabuluculuk mahkemeye gitmeden önce tamamlanması gereken bir ön şarta dönüştü. Uygulamada pek çok kişi ya bu zorunluluktan habersiz olduğu için zamanaşımını kaçırıyor, ya da süreci yanlış yürüterek dava hakkını yitiriyor. Bu yazıda zorunlu arabuluculuğun hangi davalarda geçerli olduğunu, sürecin nasıl işlediğini ve dikkat edilmesi gereken kritik noktaları anlatıyorum.

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, uyuşmazlığın taraflarca, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi (arabulucu) aracılığıyla çözüme kavuşturulmasıdır. Mahkeme süreci yerine ya da öncesinde başvurulan bu yöntem, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (değişikliğiyle) ve 7251 sayılı Kanun ile Türk hukukuna zorunlu ön şart olarak girdi. Arabulucu karar vermez, tarafların kendi çözümlerini üretmelerine aracılık eder.

Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunlu?

1. İş Hukuku Davaları (7036 Sayılı Kanun)

İş davalarında arabuluculuk en geniş uygulama alanı bulur. Aşağıdaki taleplerde dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur:

• Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı talepleri
• İşe iade davaları
• Fazla mesai ücreti, yıllık izin alacağı, maaş farkı gibi işçi alacakları
• Mobbing (psikolojik taciz) tazminatı
• İş kazası tazminat davaları (kısmen — maddi ve manevi tazminat için)

Kritik süre: İşe iade davalarında arabulucuya başvuru süresi fesih bildiriminden itibaren 1 aydır. Bu süre geçirilirse dava hakkı düşer; mahkeme "dava şartı yokluğu"ndan davayı reddeder.

Diğer işçi alacaklarında ise mahkemede zamanaşımı ne ise arabuluculuk başvurusu da aynı süreye tabidir. Ancak pratikte arabulucuya başvurunun gecikmesi, ilerleyen yıllarda delil kaybı anlamına da gelebilir.

2. Ticari Davalar (7251 Sayılı Kanun — 2020 İtibariyle)

2020 yılından bu yana Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki parasal değer içeren ticari uyuşmazlıklarda da arabuluculuk zorunlu ön şart haline geldi. Bu kapsamda:

• Ticari alacak davaları (çek, senet, fatura uyuşmazlıkları — belirli eşikler üzerinde)
• Ortaklık anlaşmazlıkları
• Bayilik, distribütörlük, franchise sözleşmeleri
• Ticari kira uyuşmazlıkları (Asliye Ticaret Mahkemesi yetkisindeki)

Asliye Ticaret Mahkemeleri'nde görülen ve belirli bir eşiği aşan parasal taleplerde arabuluculuk zorunludur. Eşik değer her yıl güncellenmektedir; 2026 itibarıyla güncel eşik için arabuluculuk başvurusu sırasında danışılması önerilir.

3. Tüketici Davaları

2023 yılında yürürlüğe giren değişikliklerle belirli bir değeri aşan tüketici uyuşmazlıklarında da arabuluculuk ön şart haline gelmiştir. Tüketici Hakem Heyeti yerine arabuluculuk yoluna gidilmesi gereken eşikler düzenli olarak güncellenmektedir.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

Adım 1: Başvuru

Arabuluculuk başvurusu, uyuşmazlığın niteliğine göre ya UYAP (e-Devlet) üzerinden ya da Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın sistemine bağlı Arabuluculuk Bürosu'na yapılır. İş davalarında başvuru, arabulucunun görevlendirilmesini talep ettiğiniz tarafın adresindeki büroya yapılır.

Adım 2: Arabulucu Atanması

Başvuruyu alan büro, sisteme kayıtlı arabulucular arasından bir arabulucu atar ve taraflara bildirir. Taraflar istedikleri arabulucuda mutabık kalırlarsa onu seçebilirler; anlaşamazlarsa büro tarafından belirlenir.

Adım 3: Görüşmeler

Arabulucu, her iki tarafı en az bir kez ayrı ayrı veya birlikte dinler. Taraflar isterlerse avukatlarıyla birlikte katılabilir — hatta özellikle karmaşık davalarda avukat desteği almak sürecin sağlıklı yürütülmesi açısından önerilir. Görüşmeler gizlidir; arabuluculukta söylenenler mahkemede delil olarak kullanılamaz.

Adım 4: Sonuç

Arabuluculuk iki şekilde sonuçlanır:

• Anlaşmayla (uzlaşma): Taraflar anlaşırsa imzalanan uzlaşma belgesi, mahkeme kararı gibi icra edilebilir nitelik kazanır. Dava açılmaz, süreç burada biter.
• Anlaşmazlıkla (son tutanak): Anlaşma sağlanamazsa arabulucu "son tutanak" düzenler. Bu tutanak olmadan mahkemede dava açılamaz. Tutanakla birlikte dava açılabilir hale gelir.

Süreler

İş davalarında arabuluculuk süreci 3 hafta içinde tamamlanmak zorundadır; arabulucu 1 hafta daha uzatabilir. Bu süre zarfında taraflar görüşmelere katılmak durumundadır. Ticari davalarda süre 6 haftadır; 2 haftalık uzatmayla 8 haftaya çıkabilir.

Arabuluculuk Ücreti Kimin?

Arabuluculuk anlaşmayla sonuçlanırsa ücret taraflarca eşit ödenir. Anlaşmazlıkla sonuçlanırsa ve taraflar ücret konusunda anlaşamazsa, daha sonra mahkemede kaybeden taraf tüm ücreti öder. Arabuluculuk ücret tarifesi, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından belirlenir.

Hukuki yardım alacak durumu olmayan taraflar, devlet tarafından sağlanan arabulucu desteğinden yararlanabilir.

Arabuluculukta Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

• Süreyi kaçırmayın: İşe iade davalarında 1 aylık süre kesindir. Süre geçirilirse dava hakkı son bulur.
• Avukatla birlikte gidin: Özellikle yüksek tutarlı iş veya ticari davalarda arabuluculuk görüşmelerine avukatınızla katılmanız hem stratejik hem hukuki açıdan önemlidir.
• Her şeyi yazılı tutun: Arabuluculukta varılan uzlaşma belgelenmelidir; sözlü anlaşmalar geçersizdir.
• Uzlaşmayı aceleyle imzalamayın: Arabuluculukta imzalanan uzlaşma belgesi, mahkeme kararı gibi bağlayıcıdır ve sonradan itiraz etmek neredeyse imkânsızdır. İçeriğini avukatınızla inceleyin.
• Son tutanağı saklayın: Anlaşmazlıkla biten arabuluculuğun son tutanağı, mahkemede dava açabilmeniz için zorunludur.

Anadolu Yakası'nda Arabuluculuk Bürosu

Anadolu Yakası'ndaki iş ve ticari davalar için yetkili Arabuluculuk Bürosu, Anadolu Adliyesi bünyesinde yer almaktadır. Büromuz adliyeye yürüme mesafesinde olduğundan, Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla ve Kadıköy'den arabuluculuk süreçlerini hızla başlatabilir ve sizinle birlikte yönetebiliriz.

Arabuluculuk başvurusu veya görüşme süreciyle ilgili danışmak için iletişim sayfamızı ziyaret edin ya da +90 538 980 49 46 numarasını arayın.

Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunlu Değil?

Zorunlu arabuluculuğun kapsamının her geçen yıl genişlediğini görüyoruz. Ancak 2026 itibarıyla şu uyuşmazlıklarda arabuluculuk ön şartı bulunmamaktadır:

• Boşanma, velayet, nafaka ve mal paylaşımı davaları (Aile Mahkemesi yetkisindeki)
• Ceza davaları (uzlaştırma ayrı bir kurumdur)
• İdare hukuku uyuşmazlıkları
• İflas ve konkordato süreçleri
• İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri
• Ayni haklar (tapu, mülkiyet) ile ilgili bazı davalar

Listeye dahil olmayan uyuşmazlıklarda doğrudan mahkemeye başvurabilirsiniz. Hangi yolun geçerli olduğundan emin değilseniz avukata danışmak süre kaybını önler.

Arabuluculuğun Avantajları ve Dezavantajları

Zorunlu arabuluculuk bir formalite değil, gerçek bir çözüm fırsatıdır. Süreç iyi yönetildiğinde taraflar için ciddi avantajlar sunar:

• Hız: Mahkeme süreci yıllarca sürerken arabuluculuk 3-6 hafta içinde sonuçlanır.
• Maliyet: Arabuluculuk ücreti, uzun soluklu bir dava maliyetinin çok altındadır.
• Gizlilik: Görüşmeler kapalı tutulur; itibarınız veya ticari ilişkileriniz korunur.
• Esneklik: Taraflar yaratıcı çözümler üretebilir; hâkim kararından farklı anlaşmalar mümkündür.
• İlişkiyi koruma: Özellikle ticari ortaklıklarda davayı kazanmak ilişkiyi yok etmekten değerli olmayabilir.

Dezavantajlar da vardır:

• Karşı taraf iyi niyetle katılmazsa süreç sadece zaman kaybıdır.
• Tarafların güç dengesi eşit değilse zayıf taraf baskıyla uzlaşmaya yönlendirilebilir.
• Acil ihtiyati tedbir gerektiren durumlarda süreç yavaş kalabilir.

Uzlaşma Belgesinin İcrası: Nasıl Çalışır?

Arabuluculukta varılan uzlaşma, taraflarca imzalanarak arabulucunun onayıyla bir uzlaşma belgesine dönüşür. Bu belge icra edilebilir nitelik taşır; yani karşı taraf ödeme yapmaz veya yükümlülüğünü yerine getirmezse ayrı bir dava açmaya gerek kalmadan doğrudan icra takibi başlatılabilir.

Uzlaşma belgesinin icra edilebilir olabilmesi için şu koşullar aranır:

• Her iki tarafın imzası bulunmalı
• Arabulucunun da imzalaması gerekir
• İş davalarında icra edilebilirlik şerhi için mahkemeye onaylatılması zorunludur
• Ticari davalarda ise doğrudan icra takibine konu edilebilir

Bu nedenle uzlaşma belgesini avukatınızla birlikte incelemek, belirsiz ifadeler içermemesini sağlamak kritik önem taşır.

Arabuluculuk Tutanağını Saklayın

Arabuluculukta anlaşma sağlanamadığında düzenlenen "son tutanak", daha sonra açılacak mahkeme davası için zorunlu belgedir. Mahkeme bu tutanağı görmeden davayı kabul etmez ve "dava şartı yokluğundan" reddeder.

Pratikte sık yaşanan sorun: tutanağın kaybolması ya da imzalanmadan ayrılınması. Arabuluculuk seansından ayrılmadan önce mutlaka tutanağın bir kopyasını alın; dijital kopya da yeterlidir ancak fiziksel kopyayı saklamanız önerilir.

2026 İtibarıyla Arabuluculuk: Güncel Durum

Türkiye'de arabuluculuk büyük bir ivme kazanmıştır. Adalet Bakanlığı verilerine göre iş davalarında arabuluculukta uzlaşma oranı %60'ı aşmaktadır. Ticari davalarda da benzer bir tablo görülmektedir. Bu başarı oranı, zorunlu arabuluculuğun salt bürokratik bir engel değil, gerçek bir çözüm mekanizması olduğunu ortaya koymaktadır.

2026 sonrasında zorunlu arabuluculuğun yeni alanlara (sigorta uyuşmazlıkları, tıbbi malpraktis) yayılması beklenmektedir. Güncel mevzuatı takip etmek ve her dosyada arabuluculuk ön şartını kontrol etmek, hak kaybını önlemenin en kolay yoludur.

Arabuluculukta Avukat Olmadan Gidilmeli mi?

Arabuluculuğa avukatsız katılmak yasal olarak mümkündür. Ancak uygulamada avukat desteği olmaksızın yapılan uzlaşmalar, gerçek hak değerinin çok altında kalabilmektedir. Karşı tarafın avukatı varken sizin olmadığınız bir görüşmede aleyhte koşullar içeren bir uzlaşma belgesini imzalamak ciddi hak kayıplarına neden olabilir.

Özellikle şu durumlarda arabuluculuğa avukatla gitmek şiddetle önerilir:

• Karşı tarafın avukatı veya hukuk departmanı var
• Alacak miktarı yüksek (işçi alacağı, ticari uyuşmazlık)
• Süreci ilk kez yaşıyorsunuz ve haklarınızdan emin değilsiniz

Arabuluculuk sürecinizde destek almak için iletişime geçin ya da +90 538 980 49 46 numarasını arayın.