İş Hukuku Avukatı

İşten Çıkarıldığınızda İlk Yapacağınız 3 Şey

Ofise gelen iş hukuku müvekkillerinin yarısı çıkarıldıktan haftalar, hatta aylar sonra geliyor. "Belki anlaşırız" beklentisi, kıdem-ihbar süreleri açısından ciddi hak kayıplarına yol açıyor. Bu yüzden işten çıkarıldığınızda — ister haksız ister haklı bir gerekçeyle olsun — ilk hafta içinde mutlaka şu üç şeyi yapın: 1) Çıkış yazısının/tebligatının fotoğrafını veya kopyasını alın. 2) Son 3 yıllık bordrolarınızı, sigorta hizmet dökümünüzü ve banka maaş yatış kayıtlarını temin edin. 3) Çıkış tarihinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmanız gerektiğini unutmayın — bu süre kaçırılırsa işe iade davası açma hakkınız tamamen düşer.

Ben Av. Büşra Onay olarak Anadolu yakasında özellikle iş davalarında yoğun çalışıyorum. Bu sayfada size kanun maddesi okumayacağım — pratikte gördüğüm sorunları ve çözüm yollarını paylaşacağım.

Kıdem Tazminatı — En Çok Yanlış Hesaplanan Hak

Kıdem tazminatı hesabı sandığınız kadar basit değil. Çünkü "brüt ücret" sadece bordroda yazan rakam değil; düzenli ödenen prim, ikramiye, yemek/yol yardımı, yakacak yardımı ve sosyal yardımların hepsi kıdeme dahil edilir. İşveren genelde sadece çıplak brüt üzerinden hesap yapıp ödeme teklif eder; bu çoğu zaman gerçek hak edişin %20-30 altında kalır.

Tipik bir örnek: Aylık 25.000 TL brüt maaş alan, ek olarak ayda 2.500 TL yemek kartı ve yılda iki kez 25.000 TL ikramiye alan bir işçinin kıdeme esas brüt ücreti aslında ~30.500 TL'dir. 8 yıl çalıştıysa basit hesapta 200.000 TL beklerken, doğru hesapta 244.000 TL'ye yakın bir rakam çıkar. Üstelik 2024 ve sonrası için kıdem tavanı (her yıl açıklanır) uygulamada gözardı edilebiliyor; tavan altında kalan hesaplarda bu hata sık.

Bir not: 1475 sayılı eski Kanun'un yürürlükte kalan 14. maddesi kıdemi düzenler; ancak tavan, faiz ve hesap kalemleri için Yargıtay 9. Hukuk Dairesi içtihatları belirleyicidir. Online kıdem hesaplama aracımı ön bilgi için kullanabilirsiniz; ama gerçek hesap için bordroların incelenmesi şart.

İhbar Tazminatı — Süreyi Karıştırmayın

İhbar tazminatı, işten çıkış öncesi yasal bildirim sürelerinin verilmemesi halinde ödenir. Süreler kıdeme göre değişir:

• 6 aydan az çalışana: 2 hafta
• 6 ay - 1.5 yıl: 4 hafta
• 1.5 - 3 yıl: 6 hafta
• 3 yıldan fazla: 8 hafta

İşveren çıkış bildirimini bu sürelere uygun yapmadıysa işçinin her bir hafta için bir haftalık brüt ücret tutarında ihbar tazminatına hakkı doğar. İşçi de istifa edecekse aynı süreleri vermek zorunda; vermezse bu kez işveren ihbar talep edebilir.

Zorunlu Arabuluculuk: Atlatılamaz Adım

2018'den beri tüm bireysel iş uyuşmazlıklarında (kıdem-ihbar, işe iade, fazla mesai, yıllık izin alacağı vs.) arabuluculuğa başvurmadan dava açılamaz. Bu, dava şartıdır; atlanırsa dava usulden reddedilir.

Arabuluculuk başvurusu Adalet Bakanlığı portalı veya yetkili arabulucu üzerinden yapılır. Süreç ortalama 3 hafta sürer; toplantı genelde tek oturumda biter. Önemli detay: arabuluculukta yapılan anlaşmanın "feragat" maddesi içerip içermediği kritiktir. Acelece imzalanan bir anlaşma ile kıdem-ihbar dışında fazla mesai ve yıllık izin alacaklarından farkında olmadan vazgeçebilirsiniz.

İşe İade — En Stratejik Dava

30 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az 6 aydır çalışan işçi geçerli sebep olmadan işten çıkarıldıysa işe iade davası açılabilir. İşe iade davasının cazibesi şudur: dava kazanılırsa işveren ya işçiyi geri alır ya da 4-8 aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı öder; ayrıca dava süresince çalışılmayan dönem için 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti de tahsil edilir.

Pratik bilgi: işe iade davası kazanılsa bile çoğu işveren işçiyi gerçekten geri almaz; tazminatı öder. Bu yüzden işe iade davası, "geri dönmek istemeyen ama çıkışı haksız bulan" işçi için bile büyük bir mali kazanç anlamına gelir. Ancak 1 ay arabulucu + 2 hafta dava açma süresi bu davada hayati önemde; gecikmeyin.

Fazla Mesai Alacağı — En Çok Unutulan Kalem

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesaidir ve normal ücretin %50 fazlası ile ödenir. Sorun şu ki çoğu işyerinde fazla mesai bordroya işlenmez. Yargıtay içtihatlarına göre fazla mesai tanık beyanı ile bile ispat edilebilir — ancak hâkim genelde "hayatın olağan akışına" göre toplam talebin %30'unu indirir. Bu yüzden talep ederken makul ve belgelenebilir bir süre belirtmek önemli.

Ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları, hafta tatili çalışmaları için ayrıca alacak doğar. Yıllık izin kullandırılmamış günlerin ücreti de çıkışta ödenmek zorundadır.

Mobbing — İspatı Zor, Sonucu Ağır

Mobbing, sistematik ve süreklilik arz eden psikolojik taciz olarak tanımlanır. Tek seferlik bir tartışma mobbing değildir. İspat için: yazılı yazışmalar (e-mail, WhatsApp), tanık ifadeleri, sağlık raporları (anksiyete-depresyon teşhisi), iş tanımının haksız değiştirilmesi gibi somut bulgular gerekir. Mobbing ispatlanırsa hem manevi tazminat hem de işverenin iş güvenliği yükümlülüğünü ihlali nedeniyle haklı fesih ve kıdem tazminatı talep edilebilir.

İş Kazası: SGK Geri Ödemesi ile Tazminat Karıştırılmasın

İşyerinde yaşanan iş kazası sonrası SGK üzerinden alınan geçici/sürekli iş göremezlik ödenekleri ile, işverene karşı açılacak tazminat davası tamamen ayrı şeylerdir. SGK ödemesi alıyorsunuz diye işverenden tazminat alamazsınız anlamına gelmez. Tam tersine; SGK'nın yaptığı ödeme, işverenin sorumluluğunu azaltmaz — sadece SGK ileride işverene rücu eder.

Ölümlü iş kazalarında destekten yoksun kalma tazminatı eş, çocuk ve bazen anne-babaya doğar. Hesap, kalan iş hayatı süresince yoksun kalınan ücret ve müteveffanın eşine/çocuğuna ayırdığı pay üzerinden aktüer raporuyla yapılır. Tutarlar genelde milyonlar mertebesindedir.

Hizmet Alanlarım

• Kıdem ve İhbar Tazminatı — Doğru hesap, brüt ücret tespiti, faiz
• İşe İade Davaları — İş güvencesi tazminatı + boşta geçen süre
• İş Kazası Tazminatı — Maddi-manevi-destekten yoksun kalma
• Mobbing Davaları — Psikolojik taciz, ispat stratejisi
• Arabuluculuk Süreçleri — Zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk
• Fazla Mesai ve Genel Tatil Alacakları — Bordro analizi
• İşveren Danışmanlığı — İş sözleşmesi, fesih yönetimi, KVKK uyumu

Anadolu İş Mahkemeleri'nde Süreç

Kartal merkezli olduğum için iş davalarımın büyük kısmı Anadolu Adliyesi İş Mahkemeleri'nde görülüyor. Anadolu yakası, sanayi ve hizmet sektörünün yoğun olduğu bir bölge — bu yüzden iş mahkemeleri yoğun çalışıyor ve duruşma günleri 4-6 ay sonrasına alınabiliyor. Toplam dava süresi (arabuluculuk + dava + istinaf) ortalama 14-20 ay arasında değişiyor; basit dosyalar 8-10 ayda kapanabiliyor.

İlk görüşmede sizden istediğim belgeler net: SGK hizmet dökümü (e-Devlet), son 3 yıllık bordrolar, iş sözleşmesi (varsa), çıkış yazısı, varsa yazışmalar. Bunlarla bir saat içinde dosyanın güçlü ve zayıf yönlerini, tahmini hak edişi ve tahmini süreyi netleştirebiliyoruz.