Aile Hukuku Avukatı

Aile Hukuku: Boşanma Bittikten Sonra da Bitmez

Boşanma kararı kesinleşse bile aile hukukunun konuları orada bitmiyor. Çocuğun büyümesi, gelirlerin değişmesi, yeni evlilikler, miras meseleleri — hepsi yıllar sonra yeniden hukuki gündem yaratıyor. Aile hukuku, hayatın hassas dönüm noktalarında devreye giren bir alan; klişe konuşmak yerine pratik çözümler üretmek lazım. Anadolu Adliyesi Aile Mahkemeleri'nde Av. Büşra Onay olarak sürdürdüğüm dosyalarda gördüğüm kadarıyla en sık konuların başında nafaka uyarlama, velayet değişikliği, aile içi şiddete karşı koruma ve mal rejimi tasfiyesi geliyor. Bu sayfada sadece kanun anlatmıyorum — uygulamada ne işe yaradığını, neyi yapıp neyi yapmamanız gerektiğini paylaşıyorum.

Nafaka Uyarlama: Yıllar Sonra Hâlâ Geçerli mi?

Boşanma kararıyla belirlenen nafaka miktarı, ekonomik koşullar değiştikçe orantısız hale gelebilir. 5 yıl önce kararlaştırılan 1.500 TL iştirak nafakası bugün çocuğun bir aylık okul harcamasını bile karşılamayabilir. TMK m.176 uyarınca nafaka artırım davası her zaman açılabilir. Hâkim TÜİK tarafından açıklanan TÜFE oranlarını, çocuğun yaşına göre artan ihtiyaçları (kreş → ilkokul → lise → üniversite gibi) ve karşı tarafın gelir artışını gözeterek karar verir. Çocuk üniversiteye girdiğinde nafaka iki katına çıkabiliyor; bu yıllarca alınmadığında ciddi mali kayıp olur.

Tersi de geçerli: nafaka borçlusu işsiz kalmış, ciddi sağlık sorunu yaşamış veya geliri düşmüşse nafaka azaltım davası açabilir. Borçlu olduğu süre boyunca nafakayı ödememek doğru değil — birikmiş nafaka için icra takibi yapılabilir, hatta TCK m.344 kapsamında "nafaka borcunu ödememe" suçundan 3 aya kadar hapis cezası riski doğar. Doğru yol, miktarı azaltmak için dava açıp karara kadar mevcut nafakayı ödemeye devam etmektir.

Velayet Değişikliği: Hangi Hallerde Mümkün?

Boşanma kararıyla velayet birinde olsa bile, koşulların önemli ölçüde değişmesi halinde velayet değiştirilebilir. Bu mutlak bir hak değildir; mahkeme yine çocuğun üstün yararı kriterini uygular. Velayet değişikliği davası açmak için tipik gerekçeler:

• Velayet sahibinin çocuğu ihmali (okul devamsızlığı, sağlık takibinin yapılmaması)
• Yeni evlilik sonucu çocuğa zarar veren bir aile ortamı oluşması
• Velayet sahibinin alkol-madde bağımlılığı veya psikolojik rahatsızlığı
• Çocuğa fiziksel veya duygusal şiddet uygulanması
• Çocuğun yaşı ilerleyince (12 yaş üzeri) kendi tercihini bildirmesi
• Velayet sahibinin yurt dışına yerleşmesi ve çocuğun eğitim hayatını bozması

Sosyal inceleme raporu ve pedagog görüşü bu davaların belkemiğidir. Salt iddiayla velayet değişmiyor; somut belge, tanık ve uzman raporu gerekiyor. Çocuğun "ben annede/babamda kalmak istiyorum" demesi 12 yaş üstü çocuklarda mahkeme için ciddi bir karine; ancak çocuğun bu yöndeki ifadesinin bir tarafça yönlendirildiği şüphesi varsa pedagog ek görüşme yapar.

6284 Sayılı Kanun: Aile İçi Şiddete Karşı Hızlı Koruma

Aile içi şiddet vakalarında en hızlı kapı 6284 sayılı Ailenin Korunması Kanunu'dur. Bu kanun, beklenen "dava açma → tanık → karar" sürecini bypass ederek aynı gün koruma kararı alınmasını sağlar. Koruma kararları şunları içerebilir:

• Uzaklaştırma: Şiddet uygulayan kişinin müşterek konuttan ve mağdurun çalıştığı yerden uzaklaştırılması.
• Yaklaşma yasağı: Belirli bir mesafe (genelde 100-500 metre) içinde mağdura yaklaşmama, iletişim kurmama.
• Ortak konutun mağdura tahsisi: Müşterek evden şiddet uygulayan çıkarılır, mağdur ve çocuklar evde kalır.
• Geçici nafaka: Şiddet mağduru ekonomik destek almaya devam eder.
• Silah teslimi: Eşi ruhsatlı silah taşıyorsa silah ve ruhsatı geçici olarak alınır.
• Barınma desteği: Devlet sığınma evlerine yerleştirme.

Başvuru kaymakamlık (mülki amir), valilik veya doğrudan aile mahkemesine yapılır. Acil durumlarda kolluk birimleri (polis-jandarma) derhal tedbir kararı verebilir; ardından 24 saat içinde mahkemece onaylanır. Karar süresi 6 ay; gerekçeli talep ile uzatılır. Karara aykırılık halinde "tedbir kararına aykırı davranma" suçundan 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası uygulanır.

Kritik bir not: 6284 başvurusu için delil aramayın. Sadece beyan yeterli; ileride dava aşamasında ispat aranır. Ancak hastane kayıtları, tanık ifadeleri, mesaj-arama kayıtları varsa bunlar başvuruyu güçlendirir.

Mal Rejimi Tasfiyesi: Boşanmanın Para Yönü

Boşanma davası açıldığında "boşanma" ile "mal rejimi tasfiyesi" iki ayrı dava olarak yürür. Boşanma kararı kesinleşmeden mal rejimi davası karara bağlanmaz. Ancak boşanma davasında ihtiyati tedbir ile karşı tarafın mal kaçırmasını engellemek mümkündür — bu, en sık atlanan stratejik adımdır.

2002 sonrası evliliklerde "edinilmiş mallara katılma rejimi" varsayılan rejimdir. Evlilik içinde çalışılarak edinilen mallar, evlilik sona erdiğinde eşit paylaşılır. Pratikte hesap şöyle yapılır: kişisel mallar (miras, bağış, evlilik öncesi olanlar) ayrılır; geri kalan edinilmiş mallar üzerinden eşin "katılma alacağı" doğar — yani diğer eşin edinilmiş mal değerinin yarısını talep edebilir.

Evlat Edinme: Sürecin Adım Adım Anlatımı

Evlat edinme sürecinde en sık karşılaştığım sorun: çiftler "biz çocuğumuza zaman ayırırız, bürokrasi sorun olmaz" diyerek başlıyor; sonra 18-24 ay süren süreçte motivasyon kaybediyorlar. Süreci baştan netleştirmek lazım. TMK m.305-320 kapsamında evlat edinme şu adımlardan oluşur:

• İl Aile ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğü'ne başvuru ve dosya hazırlığı
• Sosyal inceleme: ev ziyareti, kişilik ve uyum testleri, sağlık raporları
• Çocuk eşleştirmesi: bakanlık tarafından uygun çocuğun belirlenmesi
• 1 yıllık geçici bakım süresi: çocuk evlat edinen ailenin yanına alınır
• Aile mahkemesinde evlat edinme davası ve karar

Birlikte evlat edinme için eşlerin en az 5 yıldır evli olması veya her ikisinin de 30 yaşını doldurmuş olması gerekir. Tek başına evlat edinmek için 30 yaş şartı aranır. Bekâr veya boşanmış kişiler de evlat edinebilir; medeni hal değil, ebeveynlik kapasitesi belirleyicidir.

Soybağı ve Babalık Davaları

Babalık davası, evlilik dışı doğan çocuğun biyolojik babasıyla soybağının tespiti için açılır. Davayı çocuğun annesi veya çocuğun kendisi (reşit olduktan sonra) açabilir. DNA testi sonucu kesin delil olarak kabul edilir; karşı tarafın test reddetmesi halinde Yargıtay içtihatları "test reddi babalığın varlığına karine" sayılması yönünde gelişti.

Tersi de geçerli: nüfusa kayıtlı baba, çocuğun biyolojik babası olmadığını iddia ediyorsa soybağının reddi davası açabilir. Bu davanın hak düşürücü süresi 1 yıldır; doğumu öğrenmeden başlar.

Babalığın tespitinin sonuçları çok geniş: çocuğun nüfus kaydı, soyadı, miras hakkı, nafaka hakkı, sigorta ve sağlık hakları doğrudan etkilenir. Bu yüzden evlilik dışı çocukların hak kaybı yaşamaması için bu davaların erken açılması önemli.

Hizmet Alanlarım

• Nafaka Davaları — Yoksulluk, iştirak, tedbir nafakası ve uyarlama
• Velayet Değişikliği ve Kişisel İlişki — Çocuğun üstün yararı esaslı
• Evlat Edinme — Tek ve çift evlat edinme süreci
• Mal Rejimi Tasfiyesi — Edinilmiş mallara katılma, katkı payı, ihtiyati tedbir
• Babalık Davası — DNA testi ve soybağı tespiti
• Aile İçi Şiddet ve Koruma Kararları — 6284 sayılı Kanun
• Vesayet ve Kayyımlık Davaları — Yaşlı veya engelli yakınların korunması

Vesayet ve Kayyımlık: Çoğunlukla Atlanan Konu

Yaşlı bir aile büyüğü, akli melekeleri zayıflamış birey veya ergin olmadığı halde mal varlığı olan çocuk için vesayet veya kayyım atanması gerekir. Vesayet, kişinin tamamına yakın hukuki tasarruflarını üstlenmektir; kayyım ise sınırlı işler için atanır. Aile mahkemesi sulh hukuk mahkemesi denetiminde bu kararları verir. Özellikle Alzheimer hastası ailesi olanlar için, mal kaçırma veya istismarı önlemek adına bu yola başvurmak hayati önemdedir.

Anadolu Aile Mahkemeleri'nde Süreç

Aile davaları Anadolu Adliyesi'nde Aile Mahkemeleri'nde görülür. Boşanma davası 1-3 yıl, nafaka davası 6-12 ay, velayet değişikliği 8-14 ay, koruma kararı genelde aynı gün/ertesi gün çıkar. Online danışma ile ilk değerlendirme görüşmesi yapıyor, dosya bilgilerinizi inceledikten sonra yazılı bir yol haritası hazırlıyorum.